De stichting Cartographiae Historicae Cathedra wil door middel van fondsenwerving het bestaan van de leerstoel historische cartografie op lange termijn zeker stellen. Daarnaast wil de stichting zich inzetten voor financiering van secretariële ondersteuning en van tenminste een assistent in opleiding, zodat door het aantrekken van jong talent het vakgebied verder kan worden ontwikkeld.
secr.: Mw. P.J.W. van Gestel - van het Schip
Het Gewat 16
5258 KL Berlicum

Leerstoel historische cartografie aan de Universiteit Utrecht

De enige universitaire opleiding historische cartografie ter wereld is gevestigd aan de Universiteit Utrecht. Deze leerstoel werd 25 jaar geleden toegekend aan dr. Günter Schilder. De leerstoel is sindsdien een knooppunt voor nationale en internationale contacten. Deze centrale positie blijkt uit de vele activiteiten die vanuit Utrecht worden gecoördineerd.

In september 2004 ging professor Schilder met emeritaat en sindsdien is de leerstoel historische cartografie niet bezet. De Faculteit Geowetenschappen heeft niet de financiële middelen om de leerstoel voort te zetten, maar heeft wel alle facilitaire ondersteuning toegezegd. Het is van groot wetenschappelijk belang, dat de leerstoel zo spoedig mogelijk weer wordt ingesteld. Financiering van buitenaf is aldus de enige optie.
Daartoe is in november 2005 de Stichting Cartographiae Historicae Cathedra opgericht, die als doel heeft deze unieke leerstoel opnieuw in te stellen en in stand te houden en daarmee te waarborgen dat lopende onderzoeken en publicaties kunnen doorgaan en dat in de toekomst nieuwe projecten kunnen worden gestart.

Explokart

Professor Schilder is de initiator geweest van het historischcartografische onderzoeksprogramma Explokart. De doelstelling van dit programma is de inventarisatie, beschrijving en de facsimilering van Nederlandse cartografische documenten. De publicaties van Explokart ontsluiten deze documenten en geven wetenschappelijke analyses van het materiaal. Mede door het onderzoek en de publicaties van Explokart zijn in de afgelopen 25 jaar de mogelijkheden voor het gebruik van oude cartografische documenten als bron van onderzoek voor verschillende wetenschappelijke disciplines enorm toegenomen.
Informatie over Explokart.
       

Onderzoek en publicaties

De in Utrecht toegepaste onderzoeksmethoden hebben internationale waardering gevonden en de behaalde resultaten van de stafleden hebben bijgedragen tot de goede naam, die het Nederlandse onderzoek op dit vakgebied geniet. Er zijn belangrijke standaardwerken verschenen, en er wordt nog aan series gewerkt:
  • Monumenta Cartographica Neerlandica, Beschrijving en analyse met reproducties, in 10 delen, van zeldzame in Nederland verschenen kaarten, waarvan 7 delen zijn verschenen. Projectinformatie.
  • Koeman’s Atlantes Neerlandici, Bibliografie van alle in Nederland verschenen atlassen, 10 delen, waarvan 3 delen zijn verschenen Projectinformatie.
  • The Atlas Blaeu-Van der Hem, Wetenschappelijke catalogus van de belangrijkste verzamelatlas uit de 17de eeuw (46 banden), in 6 delen, waarvan 5 delen zijn verschenen Projectinformatie.
  • Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap, Cartobibliografie van alle kaarten gepubliceerd vanaf 1873.
Bijzonder is de inzet van zeer gekwalificeerde vrijwilligers, die onder begeleiding van de staf van Explokart thema’s in de historische cartografie onderzoeken, die anders door tijdgebrek van de vaste staf zouden blijven liggen. Vier projecten zijn gepubliceerd:
  • Hollandia Comitatus, Cartobibliografie van alle gedrukte kaarten van het Graafschap Holland tot 1800.
  • Guicciardini Illustratus, Cartobibliografie van de kaarten in Guicciardini’s Beschrijving van de Nederlanden van 1567 tot 1662.
  • Petermann’s Maps, Cartobibliografie van alle kaarten in Petermanns Geographische Mitteilungen van 1855 tot 1945.
  • Frisia Dominium, Cartobibliografie van alle gedrukte kaarten van Friesland tot 1850.
Verschillende andere projecten zijn in de eindredactie-fase. Informatie over deze vrijwilligersprojecten.

       

Explokart heeft ter ondersteuning van de publicatie van deze projecten door de vrijwilligers in 2002 een grote subsidie ontvangen van het VSBfonds (informatie).

Onderwijs

Het vak historische cartografie is een onderdeel van de studies geschiedenis en sociale en fysische geografie en is het enige vak op dit gebied, dat aan een Nederlandse universiteit wordt onderwezen. De belangstelling voor dit vak is de laatste jaren enorm toegenomen, wat heeft geleid tot een verdubbeling van het aantal studenten ten opzichte van 10 jaar geleden. Ook studenten van andere universiteiten volgen dit bijvak in toenemende mate. Het begeleiden van promovendi is eveneens een belangrijk onderdeel van deze leerstoel.

Op dit moment worden drie promovendi in de eindfase begeleid, gedeeltelijk in samenwerking met de hoogleraar Cartografie. Deze promotieonderzoeken betreffen de volgende onderwerpen:

  • Gijsbert Franco baron Von Derfelden van Hinderstein (1783-1857), Biografie en analytische cartobibliografie van een Utrechts cartograaf.
  • Het gebruik van prekadastrale kaarten, Inventarisatie en analyse van prekadastrale kaartboeken in Nederland.
  • Het ontwikkelen van een GIS (Geo Informatie Systeem) voor gebruik bij prekadastrale kaarten.
Een overzicht van de promoties door de leerstoelen Historische Cartografie en Cartografie te Utrecht vindt U hier.

Beoordeling van de leerstoel

Het historisch-cartografische onderzoeksproject Explokart geniet de bijzondere bescherming van het College van Bestuur en werd in 1997 als één van de vier ‘onderzoekspareltjes’ van de Universiteit Utrecht aangewezen. Deze positie werd bevestigd door de buitenlandse beoordelingscommissie, die door de VSNU [Vereniging Nederlandse Universiteiten] is ingesteld. Om de vijf jaar worden de Geografische Wetenschappen in Nederland beoordeeld. De laatste beoordeling was in 2001. Bij beide beoordelingen kreeg Explokart de kwalificatie ‘excellent’.
 

Noodzaak tot behoud van de leerstoel

Professor Schilder blijft voorlopig beschikbaar als adviseur en begeleider van het Explokart programma. De personele bezetting van Explokart bestaat sedert zijn emeritaat nog slechts uit een universitair hoofddocent en twee universitaire docenten, allen part time en een postdoctoraal medewerker, gefinancierd door NWO voor maximaal 2,5 jaar. Deze bezetting is veel te klein voor het waarborgen van de continuďteit van het onderzoek en onderwijs, zoals dat op dit moment aan de orde is. Hierdoor en door het ontbreken van een hoogleraar loopt het voortbestaan van Explokart gevaar. Promovendi in de historische cartografie zullen een hoogleraar van een ‘vreemde’ discipline moeten zoeken. Alleen een leerstoel kan een stevig fundament bieden voor het behoud en het voortbestaan van het onderzoeksprogramma Explokart. Deze zal ook ondersteuning nodig hebben voor het vele redactionele en administratieve werk dat aan de uitgave van de publicaties en het begeleiden van de onderzoekers verbonden is.

Naast de leerstoel historische cartografie kent de Universiteit Utrecht een leerstoel cartografie, die door prof. dr. ir. C. Koeman als eerste is bezet en thans door prof. dr. F.J. Ormeling.

Comité van aanbeveling

Jonkheer dr. P.A.C. Beelaerts van Blokland
Prof. dr. H.J.A. van Ginkel
Mr. F. Korthals Altes
Prof. drs. F.A. Maljers
Dr. H.H.F. Wijffels

Sponsor worden?

Onderschrijft U de doelstellingen van de Stichting Cartographiae Historicae Cathedra en wilt U graag sponsor worden? Vult U dan bijgevoegde aanmeldingsformulier in. Het is een PDF-formulier dat U kunt openen of downloaden en afdrukken. Na invulling en ondertekening kunt U het versturen naar het secretariaat, of inscannen en als e-mailbijlage versturen.

De Stichting Cartographiae Historicae Cathedra is aangemerkt als een instelling als bedoeld in artikel 32, lid 1, onderdeel 3 en artikel 33, lid 1, onderdeel 4 van de Successiewet 1956. Dat betekent dat particuliere giften onder voorwaarden aftrekbaar zijn voor de inkomstenbelasting.

Periodieke giften worden in het jaar van betaling voor het volle bedrag in aanmerking genomen indien zij berusten op een bij notariële akte van schenking aangegane verplichting om jaarlijks vaste en gelijkmatige uitkeringen te doen gedurende vijf of meer jaren, doch welke uitkeringen gelijk eindigen bij overlijden van de schenker.

Andere giften worden in aanmerking genomen indien zij met schriftelijke bescheiden kunnen worden aangetoond en voor zover zij tezamen zowel € 60 als 1 % van het verzamelinkomen voor toepassing van de persoonsgebonden aftrek te boven gaan en vervolgens tot ten hoogste 10% van dat hiervoor bedoelde verzamelinkomen.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het secretariaat van de Stichting CHC:
Mw. P.J.W. van Gestel - van het Schip
Het Gewat 16
5258 KL Berlicum


Telefoon:
073-5037105 of
030-2531379

E-mail:

Laatste wijziging info@hist-cart-cathedra.nl.